Dieet-onzin: welke adviezen kun je beter met een korreltje zout nemen?

Brood, pasta, aardappelen en rijst worden nog regelmatig als eerste geschrapt wanneer iemand wil afvallen. En vervolgens daalt het gewicht soms inderdaad vrij snel. Dat lijkt het bewijs: minder koolhydraten werkt. Maar wanneer je minder koolhydraten eet, gebruikt je lichaam ook een deel van de opgeslagen koolhydraten in je spieren en lever. Bij die voorraad wordt vocht vastgehouden. Wordt die voorraad kleiner, dan verlies je dus ook vocht. Een snelle daling op de weegschaal betekent daarom niet automatisch dat je in een paar dagen ineens veel lichaamsvet bent kwijtgeraakt. Daarnaast laat je door brood, aardappelen of volkoren graanproducten te schrappen niet alleen koolhydraten weg. Je kunt daarmee ook belangrijke bronnen van vezels en andere voedingsstoffen verliezen. De vraag is dus niet alleen hoeveel koolhydraten je eet. Het is minstens zo belangrijk om te kijken waar ze vandaan komen. Volkorenbrood, peulvruchten, fruit en frisdrank bevatten allemaal koolhydraten, maar leveren voedingskundig iets heel anders.

Dit klinkt misschien logisch: 's avonds beweeg je minder, dus alles wat je daarna eet wordt sneller opgeslagen. Zo simpel werkt het niet. Je lichaam stopt 's avonds niet ineens met energie gebruiken. Ook wanneer je op de bank zit of slaapt, verbruikt je lichaam energie voor onder andere je ademhaling, hartslag, temperatuur en allerlei processen die gewoon doorgaan. Wanneer je structureel meer energie binnenkrijgt dan je gebruikt, kan je gewicht toenemen. Het tijdstip waarop je die energie eet is daarbij niet ineens de doorslaggevende factor. Dat betekent niet dat 's avonds eten nooit een aandachtspunt is. Wie 's avonds iedere dag een zak chips, chocolade of meerdere tussendoortjes eet, kan daarmee ongemerkt behoorlijk wat extra energie binnenkrijgen. Maar dan ligt het probleem niet bij 20.00 uur. Het ligt bij wat en hoeveel je over de hele dag eet.

Na een vakantie, feestdagen of een weekend veel eten klinkt een detox misschien aantrekkelijk. Een paar dagen sapjes drinken en daarna weer fris beginnen. Alleen heeft je lichaam geen sapkuur nodig om afvalstoffen af te voeren. Je lever verwerkt voortdurend allerlei stoffen. De nieren filteren je bloed en helpen stoffen via de urine af te voeren. Andere stoffen verlaten het lichaam bijvoorbeeld via de ontlasting. Dat gebeurt gewoon iedere dag, ook wanneer je geen groene smoothie drinkt. Na een periode waarin je anders hebt gegeten kun je natuurlijk wél behoefte hebben aan wat meer regelmaat. Weer normaal ontbijten, voldoende groente en fruit eten, water drinken en teruggaan naar je gebruikelijke maaltijden is alleen iets anders dan ‘ontgiften’. Daar heb je geen speciale thee, poeder of sapkuur voor nodig.

Ook suiker wordt vaak als één grote categorie behandeld. Een koekje bevat suiker. Een banaan ook. Melk bevat van nature melksuiker en in fruit zit vruchtensuiker. Toch zijn dat totaal verschillende producten. Bij fruit krijg je naast de natuurlijke suikers bijvoorbeeld ook vezels, vitamines en water binnen. Bij frisdrank krijg je veel vrije suiker gemakkelijk in vloeibare vorm binnen, zonder dat het veel verzadiging geeft. Daarom heeft het weinig zin om alleen het woord ‘suiker’ op een etiket te bekijken en daar vervolgens een product op af te rekenen. Het nieuwe advies van de Gezondheidsraad richt zich daarom specifiek op het zo laag mogelijk houden van vrije suikers, bijvoorbeeld uit frisdrank, snoep, honing, siroop en vruchtensap. De van nature aanwezige suikers in fruit, groente en melk vallen daar niet onder. Dat betekent nog steeds niet dat je nooit een koekje mag eten. Het betekent vooral dat het verschil maakt waar het grootste deel van je voeding uit bestaat.

Omdat ze duidelijk zijn. “Eet geen brood” is veel makkelijker te onthouden dan “kijk naar je totale voedingspatroon, de hoeveelheid die je eet en de kwaliteit van je keuzes”. “Niet eten na acht uur” geeft een duidelijke grens. En “geen suiker” voelt makkelijker dan iedere keer opnieuw bedenken wat binnen jouw voedingspatroon past. Alleen werkt eten in het dagelijks leven zelden zo zwart-wit. Een verjaardag, vakantie, etentje of drukke werkdag past niet altijd binnen een perfect schema.

En dat hoeft ook niet.

Een gezond voedingspatroon wordt niet bepaald door één croissant, pizza of stuk taart. Net zoals één salade een verder ongezond voedingspatroon niet ineens gezond maakt. Kijk daarom wat vaker naar wat je meestal doet. Daar valt uiteindelijk veel meer winst te behalen dan bij de nieuwste regel die vertelt welk product je vanaf morgen niet meer zou moeten eten.